Máy phát điện
là thiết bị biến đổi cơ năng thành điện năng thông thường sử dụng
nguyên lý cảm ứng điện từ. Nguồn cơ năng sơ cấp có thể là các động cơ
tua bin hơi, tua bin nước, động cơ đốt trong, tua bin gió hoặc các nguồn
cơ năng khác.
Máy phát điện giữ một vai trò then chốt trong các thiết bị cung cấp
điện. Nó thực hiện ba chức năng: phát điện, chỉnh lưu, hiệu chỉnh điện
áp.
Một máy phát điện - động cơ nổ là tổ hợp một máy phát điện và một
động cơ nổ kéo nó thành một khối thiết bị. Tổ hợp này có khi được gọi là
bộ máy phát điện - động cơ (
engine-generator set) hoặc bộ máy phát (
gen-set). Trong nhiều ngữ cảnh khác nhau, người ta có thể quên đi cái động cơ nổ, mà chỉ gọi đơn thuần cả tổ hợp là máy phát điện (
generator).
Đi kèm với máy phát điện và động cơ nổ, các bộ máy phát điện - động
cơ nổ thường có kèm theo một bồn chứa nhiên liệu, một bộ điều tốc cho
động cơ nổ và một bộ điều thế cho máy phát điện. Nhiều khối máy còn kèm
theo bình ắc quy và bộ động cơ điện khởi động. Những tổ máy dùng làm máy
phát dự phòng thường bao gồm cả hệ thống tự động khởi động và một bộ
chuyển mạch đảo nguồn transfer switch để tách tải ra khỏi nguồn điện dịch vụ và nối vào máy phát.
Các bộ máy phát điện - động cơ nổ cung cấp công suất điện xoay chiều
sao cho nó có thể được sử dụng thay thế nguồn điện lưới thường phải mua
từ các trạm phân phối của công ty điện lực. Các thông số điện áp (volt),
tần số (Hz) và công suất (watt) định mức của máy phát được lựa chọn sao
cho phù hợp với tải cần nối vào máy phát. Có cả hai loại máy một pha và
ba pha.
Rất ít loại máy ba pha là máy xách tay di động. Thường máy xách tay
người ta chỉ làm máy một pha và hầu hết các máy ba pha là loại máy lớn
dùng trong công nghiệp.
bộ
máy phát điện - động cơ nổ thường được chế tao trong một dải công
suất khá rộng. Nó có thể bao gồm từ các máy di động quay tay có thể cấp
điện cỡ vài trăm watt, loại xách tay như hình vẽ trên, có thể cấp điện
cỡ vài nghìn watt và loại tĩnh hoặc loại đặt trên rơ moóc có thể cấp
điện đến vài triệu watt. Các máy nhỏ thường dùng nhiên liệu là xăng, và
các máy lớn hơn sử dụng nhiều nguyên liệu khác nhau, từ dầu diesel, khí
tự nhiên hay khí propane.
Khi sử dụng máy phát điện - động cơ nổ, bạn có thể phải quan tâm đến
chất lượng của dạng sóng ra của nó. Điều này rất quan trong khi sử dụng
những thiết bị điện tử nhạy cảm. Một bộ điều hòa điện năng power conditioner
có thể lấy những sóng vuông do máy phát điện - động cơ nổ phát ra, và
làm cho nó đẹp đẽ lại bằng cách cho nó chạy qua một mạch điện trong đó
có phần trung gian là một bình ắc quy. Sử dụng một bộ nghịch lưu cao cấp
thay thế máy phát điện có thể tạo ra điện áp có dạng sóng thuần sin
hơn. Một vài loại nghịch lưu chạy rất êm, tạo ra điện áp sin rất sạch
sẽ, phù hợp với máy tính điện tử và các thiết bị điện tử nhạy cảm. Tuy
nhiên một số bộ nghịch lưu rẻ tiền không phát ra được điện áp sin hoàn
hảo, và có thể làm hư hỏng một số thiết bị điện tử.
Các máy phát điện động cơ nổ thường được sử dụng để cung cấp điện cho
các vùng mà nguồn điện lưới không kéo đến được, và trong những tình
huống phải cấp điện ngắn hạn tạm thời. Các máy phát nhỏ đôi khi có thể
dùng để cấp điện cho các dụng cụ tại các công trường xây dựng. Các máy
phát điện loại rơ moóc có thể dùng cấp điện cho chiếu sáng, và các trò
chơi giải trí trong các hội chợ di động.
Các máy phát điện dự phòng thường được lắp đặt cố định và luôn sẵn
sàng hoạt động để cấp điện cho những tải quan trọng khi nguồn điện lưới
bị gián đoạn. Bệnh viện, các cơ sở thông tin liên lạc, các trạm bơm và
rất nhiều các dịch vụ quan trọng đều được lắp đặt máy phát điện dự
phòng.
Các máy phát điện cỡ nhỏ hoặc cỡ trung đặc biệt phổ biến ở các nước trong thế giới thứ ba,
nơi nguồn điện lưới không tin cậy. Các máy phát điện đặt trên rơ moóc
có thể được kéo đến những vị trí thiên tai khi nguồn điện lưới bị gián
đoạn.
Máy phát điện cũng có thể được vận hành bằng sức người để tạo ra nguồn điện tức thời trong lĩnh vực thông tin liên lạc.
